Odszkodowania za szkody moralne za rozwiązanie kontraktu – przełomowy wyrok CAS

Trybunał Arbitrażowy do spraw Sportu („CAS”) w sprawie Sebastiana Ariosy przeciwko Club Olimpia (TAS 2015/A/3882 oraz TAS 2015/A/3871), po raz pierwszy w historii przy ustalaniu odszkodowania z tytułu rozwiązania kontraktu bez uzasadnionej przyczyny („just cause”), uwzględnił kwotę mającą rekompensować zawodnikowi poniesione szkody moralne („moral damages”).

O ile formalnie taka możliwość istniała zawsze (co szerzej wyjaśnię, w dalszej części tekstu), jest to pierwsze orzeczenie CAS, które w praktyce uwzględnia roszczenia zawodnika w zakresie szkód moralnych związanych z rozwiązaniem kontraktu.

W niniejszym artykule przedstawię okoliczności sprawy, oraz analizę prawną orzeczenia, w szczególności zaś argumentacji przedstawionej przez panel orzeczniczy, na uzasadnienie przyznania zawodnikowi odszkodowania za poniesioną szkodę moralną. Odniosę się także do możliwości oraz ograniczeń, jakie przedstawiona argumentacja może wywrzeć na praktykę orzeczniczą CAS.

Stan faktyczny

Urugwajczyk Sebastian Ariosa od 17 stycznia 2011 roku, do 31 grudnia 2015 roku był zatrudniony przez paragwajski Club Olimpia („Klub”). Na początku 2013 roku u piłkarza zdiagnozowano chorobę nowotworową. Ze względu na stan zdrowia, Klub pozwolił zawodnikowi na powrót do Urugwaju i rozpoczęcie leczenia.

Jednak już w grudniu 2013 roku podczas, gdy zawodnik przechodził chemioterapię, Klub zawiesił wykonywanie kontraktu z uwagi na niemożliwość wypełniania przez zawodnika swoich zobowiązań kontraktowych. W odpowiedzi zawodnik rozwiązał kontrakt z winy klubu.

Klub nie uznał rozwiązania kontraktu za skuteczne i pomimo wciąż trwającej chemioterapii wezwał zawodnika do stawiennictwa na treningu. Klub poinformował także zawodnika, że jego zaległe dwu miesięczne wynagrodzenie zostało złożone w depozycie w Paragwajskiej Federacji Piłki Nożnej. Jednocześnie odbiór depozytu przez zawodnika został uzależniony od okazania odpowiedniej faktury. Tego wymogu zawodnik nie mógł jednak spełnić ze względu na nie prowadzenie działalności gospodarczej, o czym Klub miał pełną świadomość podpisując z nim kontrakt w formie umowy o pracę.   

W odpowiedzi zawodnik złożył pozew do Izby Rozwiązywania Sporów FIFA (Dispute Resolution Chamber, dalej jako „DRC”), w którym domagał się od Klubu odszkodowania z tytułu rozwiązania kontraktu z winy Klubu, a także m.in. odszkodowania z tytułu szkód moralnych („moral damages”) poniesionych w związku z działaniem Klubu oraz naruszeniem przez Klub szczególnych zasad obowiązujących w sporcie („specifity of sport”).

W sierpniu 2014 roku, DRC częściowo uwzględnił roszczenie zawodnika, zasądzając na jego rzecz kwotę odszkodowania w wysokości odpowiadającej zaległemu wynagrodzeniu oraz wartości kontraktu pozostałej do końca jego trwania. DRC oddalił natomiast roszczenie zawodnika o odszkodowanie z tytułu szkód moralnych oraz „specifity of sport”.

Zarówno klub, jak i piłkarz złożyli apelacje od decyzji DRC.

Wyrok CAS

W wyroku w rozpatrywanych łącznie sprawach TAS 2015/A/3882 oraz TAS 2015/A/3871 panel orzeczniczy odrzucił apelacje Klubu, uwzględniając zarazem apelacje zawodnika.
W wyroku CAS poza odszkodowaniem zasądzonym już przez DRC przyznał zawodnikowi odrębne odszkodowanie  z tytułu strat moralnych oraz „specifity of sport”.

Prawo właściwe

CAS wydaje swoje orzeczenia na podstawie odpowiednich regulaminów oraz subsydiarnie na podstawie prawa wybranego przez strony lub, w razie braku takiego wyboru, na podstawie prawa kraju, w którym federacja, związek lub organ sportowy, który wydał skarżoną decyzję ma swoją siedzibę lub na podstawie prawa, które panel uzna za stosowne[1].

W sprawach rozpatrywanych ze skarg na decyzje organów FIFA, podstawowym źródłem prawa stosowanym przez panel orzeczniczy jest prawo wynikające z regulaminów FIFA, a w przypadku braku odpowiednich regulacji, prawo kraju wybranego przez strony lub prawo szwajcarskie, jako prawo siedziby Federacji.

Powyższe rozwiązanie powoduje, że pomimo braku regulacji dotyczących odszkodowania za krzywdy moralne w regulaminach FIFA, potencjalna możliwość dochodzenia takiego odszkodowania przed CAS była zawsze otwarta na podstawie przepisów prawa wybranego przez strony lub przepisów prawa szwajcarskiego. Należy bowiem założyć, że większość, a prawdopodobnie wszystkie z obecnie funkcjonujących systemów prawa przewiduje jakąś formę dochodzenia rekompensaty za „szkody moralne”[2]. Przełomowość opisywanego orzeczenia przejawia się jednak w tym, że w praktyce po raz pierwszy CAS zasądził takie odszkodowanie za rozwiązanie kontraktu.

Przechodząc do przepisów FIFA, konkretną podstawą do dochodzenia odszkodowania z tytułu rozwiązania kontraktu jest art. 17 Regulaminu ds. statusu i transferów zawodników. Zgodnie z tym przepisem w razie rozwiązania kontraktu bez uzasadnionego powodu strona odpowiedzialna za rozwiązanie kontraktu, zobowiązana jest do wypłaty odszkodowania. Wysokość odszkodowania, powinna być obliczana z uwzględnieniem regulacji krajowych, specyfiki sportu oraz innych obiektywnych kryteriów, których przykłady wymienione są w przepisie.

Szkoda moralna

Wydaje się, że ze względu na odwołanie się do przepisów prawa krajowego, nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie pojęcia „szkody moralnej”. Definicje takiej szkody mogą nieznacznie różnić się w zależności, od prawa stosowanego przez panel orzeczniczy. Natomiast jak stwierdził CAS w orzeczeniu CAS 2013/A/3260 Gremio Football Porto Alegrense v. Maximiliano Gaston Lopez z 4 marca 2014 roku, przez szkodę moralną najczęściej rozumie się fizyczne, mentalne lub psychologiczne cierpienie poniesione na skutek działania lub zaniechania innej osoby, które poważnie narusza dobra osobiste lub reputacje pokrzywdzonego[3].

Ustalenia CAS

W opisywanym wyroku, panel orzeczniczy za szkodę moralną uznał niepokój („angst”) i brak poczucia bezpieczeństwa („insecurity”) zawodnika spowodowany bezprawnym działaniem Klubu. Działaniem, które w ocenie CAS, było działaniem w złej wierze i miało celowo doprowadzić do pokrzywdzenia zawodnika, już i tak znajdującego się w niezwykle trudnej sytuacji życiowej.

Trybunał w kontekście okoliczności sprawy uznał zachowanie Klubu zarówno za wyjątkowe (czyli przekraczające to, co społeczeństwo powinno znieść), jak i poważne (czyli takie, które racjonalna osoba powinna uznać za niewiarygodne).

Panel orzeczniczy odniósł się także do kwestii dowodzenia okoliczności powstania szkody moralnej. W ocenie Trybunału, ze względu na niematerialny charakter szkody, skuteczne dowodzenie nie wymaga przedstawienia (konkluzywnego) dowodu rzeczowego. Przyjęcie odmiennego stanowiska, w ocenie Trybunału prowadziłoby do wprowadzenie rygoru dowodowego nie możliwego do spełnienia.

W konsekwencji, dowód na istnienie szkody moralnej będzie skuteczny, o ile panel orzeczniczy na podstawie okoliczności sprawy jest w stanie w sposób naturalny stwierdzić, że słusznym i prawdopodobnym jest wniosek, że szkoda moralna powstała.

Trybunał podkreślił również, że odszkodowanie za szkody moralne ma charakter kompensacyjny i powinno prowadzić wyłącznie do wyrównania szkody poniesionej przez uprawnionego.

Wnioski i konsekwencje

Wyrok jest istotny dlatego, że pokazuje, że skuteczne dochodzenie roszczeń za szkody moralne związane z rozwiązaniem kontraktu na drodze sądownictwa sportowego jest możliwe także w praktyce. Z pewnością będzie to prowadzić do częstszego podnoszenia tego roszczenia przez pełnomocników procesowych.

Natomiast nie należy się raczej spodziewać wysypu orzeczeń zasądzających takie odszkodowania w przyszłości.

Sytuacja, w której znalazł się zawodnik, była w wielu aspektach wyjątkowa, a zachowanie klubu w oczywisty sposób wątpliwe moralnie. To, a także wskazany przez CAS rygor dowodowy, który ze względu na niematerialny charakter szkody, kładzie nacisk na wykazanie zaistnienia takich okoliczności faktycznych, że naturalnym i prawdopodobnym jest wniosek, że szkoda moralna powstała po stronie uprawnionego, powoduje, że odszkodowanie za straty moralne najprawdopodobniej nie będzie często orzekane przez CAS.

Konsekwencją rozumowania przyjętego przez CAS, jest bowiem konieczność zaistnienia szczególnie jaskrawych i poważnych przykładów bezprawnych działań, które w naturalny sposób będą prowadzić do uznania powstania szkody moralnej po stronie pokrzywdzonego. Wydaje się, że w większości spraw związanych z rozwiązywaniem kontraktów, wymóg ten nie będzie spełniony.


[1] Art R58 Statutes of the Bodies Working for the Settlement of Sport- Related Disputes, dostępny pod adresem: http://www.tas-cas.org/en/icas/code-statutes-of-icas-and-cas.html

[2] W polskim systemie prawnym będzie to roszczenie o wypłatę świadczenia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 Kodeksu cywilnego.

[3] Por. jurisprudence.tas-cas.org/sites/CaseLaw/Shared%20Documents/3260.pdf

 Do góry